دانشنامه سلامت

 

 

 

 

پیری و تئوری های مربوط به آن

 

پیری یک لغت کلی است که می تواند از نظر فیزیولوژیک، رفتاری، اجتماعی یا زمانی تعریف شود. از نظر پزشکی پیری را می توان کاهش ظرفیت های اعمال فیزیولوژیک بدن دانست که البته در ارتباط متقابل با عوامل رفتاری، اجتماعی و محیطی است.

پیری یک فرآیند پیشرونده تخریبی (Degenerative) است که همه کس را درگیر می کند و با سرعت های مختلف در اشخاص مختلف پیش می رود.

پیری فرآیندی جهانی است که با انباشت تدریجی تغییرات با گذشت زمان ایجاد می شود و با افزایش حساسیت به بیماری و مرگ همراه است. تغییرات پیری را می توان به پیشرفت ، نقص ژنتیکی ، محیط ، بیماری و یک روند ذاتی نسبت داد.

پیری شناسی, علمی است که در باره فرآیند پیری تحقیق و بحث می کند و در حال حاضر مراحل جنینی خود را می گذراند. با توجه به اهمیت دوره پیری، امروزه در اکثر کشورها، طب سالمندان به صورت یک شاخه تخصصی در دانشگاه های علوم پزشکی قرار گرفته و به تربیت متخصصین در این حوزه می پردازد.

 

 

نظریه ژنتیکی پیری

 

نظریه ژنتیکی پیری بیان می کند که طول عمر تا حد زیادی توسط ژن هایی که به ارث می بریم تعیین می شود. طبق این نظریه، طول عمر ما در درجه اول در لحظه لقاح تعیین می شود و تا حد زیادی به والدین و ژن های آنها بستگی دارد

تاثیر ژن ها بر طول عمر برای تعیین اینکه ژن های چه نقشی در طول عمر دارند، نیازی به مطالعه دقیقی نیست. افرادی که والدین و اجدادشان عمر طولانی تری داشته اند، بیشتر عمر می کنند و بالعکس. در عین حال، می دانیم که ژنتیک به تنهایی عامل پیری نیست. 

 

 مطالعاتی که روی دوقلوهای همسان انجام می شود نشان می دهد که به وضوح چیز دیگری در جریان است. دوقلوهای همسان که دارای ژن های یکسان هستند، همیشه تعداد سال های یکسانی زندگی نمی کنند. برخی از ژن ها مفید هستند و طول عمر را افزایش می دهند. به عنوان مثال، ژنی که به فرد کمک می کند تا کلسترول را متابولیزه کند، خطر ابتلا به بیماری قلبی را کاهش می دهد.برخی از جهش های ژنی ارثی هستند و ممکن است طول عمر را کوتاه کنند. با این حال، جهش‌ها می‌توانند پس از تولد نیز اتفاق بیفتند، زیرا قرار گرفتن در معرض سموم، رادیکال‌های آزاد و تشعشعات می‌تواند باعث تغییرات ژنی شود.

 

 

 

 

 

 

تخریب جوانی با رادیکال‌های آزاد

 

تئوری رادیکال‌های آزاد‌  (Free radicals theory)  اولین بار توسط دکتر هارمان‌ (Denham Harman)  در سال  1956 مطرح شد. رادیکال آزاد به مولکولی گفته می‌شود که دارای بار منفی آزاد است و میل زیادی به تشکیل پیوند با مولکول‌های طبیعی بدن دارد. عواملی مانند تغذیه، عادت‌های زندگی، تنباکو، الکل و برخورد با اشعه می‌توانند باعث زیاد شدن تولید رادیکال‌های آزاد در بدن شوند.  

مواد زیادی هستند که باعث کنترل رادیکال‌های آزاد می‌شوند. این مواد آنتی‌اکسیدان ‌ (Anti-oxidants) نامیده می‌شوند و باعث محافظت از سلول‌ها در برابر رادیکال‌های آزاد می‌گردند. مصرف مواد آنتی‌اکسیدان مثل ویتامینC ، ویتامین E  و بتاکاروتن می‌تواند از بدن در برابر پیری محافظت کند.

 

 

پدیده استرس اکسیداتیو 

 

عدم تعادل بین تولید رادیکال های آزاد و سطح آنتی اکسیدان ها در بدن استرس اکسیداتیو نامیده می شود. پدیده های محافظت کننده و روندهای اکسیداسیون هر دو در تغذیه ما نهفته است.  واکنش های اکسیداسیون در رژیم غذایی اغلب در اکسیداسیون چربی های موجود در غذاهای مصرفی ایجاد می شود که حاصل آن پراکسیداسیون لیپیدها و ایجاد مواد توکسیک است. در مقابل وجود آنتی اکسیدان ها (ویتامینA ،E ،C و فلاونوئیدها و فلزاتی مانند سلنیوم) سلول ها را در مقابل استرس اکسیداتیو و آسیب سلولی محافظت می نمایند.

 

 

سیستم های آنتی اکسیدانی  Antioxidant System

 

سیستم آنتی اکسیدان ها، ترکیبات کمکی هستند که در دامنه وسیعی اثر عوامل اکسیدان را در بدن خنثی می کنند. برای حفاظت و پیشگیری از آسیب های حاصل از استرس اکسیداتیو, مکانیسم های متعدد حفاظتی مورد نیاز می باشد. از مهم ترین آنزیم هایی که نقش اصلی را در خنثی کردن عوامل رادیکال های آزاد در بدن به عهده دارند می‌توان به آنزیم سوپراکسید دیسموتاز و گلوتاتیون پراکسیداز اشاره نمود. این دو آنزیم مشترکاً تلاش می‌کنند که غلظت مولکول H2O2  و O2 را به حداقل ممکن در مایعات بافتی بدن برسانند, تا بدین طریق از تشکیل رادیکال هیدروکسیل پیشگیری کنند.

 

آنتی اکسیدان های طبیعی موجود در بدن: عوامل داخلی شامل: گلوتاتیون، کاتالاز،  NADPH ، کوآنزیم   Q10 ، منیزیم، مس، سوپر اکسید دیسموتاز، اسید اوریک، اسید لیپوئیک و پروتئین هایی که مسئول پیوند خوردن به فلزات می باشند مثل آلبومین و فریتین.

 

آنتی اکسیدان هایی که از طریق رژیم غذایی وارد بدن می شوند : ویتامین های A، C ، E  کاروتنوئیدها, سلنیوم و مواد گیاهی مثل فلاونوئیدها و سایر مواردی که ممکن است در رژیم غذایی موجود باشد.

فلاوونوئید ها امروزه به عنوان یکی از قویترین آنتی اکسیدان‌های اگزوژن شناخته شده‌اند و به مقدار فراوان در سبزیجات و میوه جات و به عبارت دیگر در رژیم غذایی روزانه ما وجود دارند و نقش بسیار حساسی در پیشگیری و درمان بیماری های مختلف و حفظ سلامتی و توازن و تعادل عمر طبیعی سلول‌ها و بافت‌های بدن به عهده دارند.

 

 

 

 

 

1. Abharzanjani, F, Hemmati M. Protective Effects of Quercetin and Resveratrol on Aging Markers in Kidney Under High Glucose Condition: in Vivo and in Vitro Analysis.Molecular Biology Reports, 2021, 48(7), Pp. 5435–5442

 

2. AGING ، Oxidative Stress and Dietary Antioxidants (2020) Elsevier Publish,

Chapter 30 ، Quercetin and Resveratrol, Aging and Kidney

 

3. Mina Hemmati, Maryam Moossavi.Biochemistry Department, Faculty of Medicine, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran

Student Research Committee, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran